21 Jan 2019   |   
logo
साहित्य/कला

संस्मरण : टेम्पो



साहित्य/कला   ईहेटौंडा अनलाइन     
-बुद्धि सागर केही बर्ष अघि ! मलाई सिनामंगलबाट जमल पुग्नु थियो। म अन्नपूर्ण टेम्पो कुरिरहेको थिएँ। अन्नपूर्ण टेम्पो मात्र सिनामंगलबाट जमल जान्छ। मेरो छेउमै सुन्धारा जाने टेम्पो यात्रु कुरिरहेको थियो।

संस्मरण : टेम्पो


बल्लतल्ल अन्नपूर्ण टेम्पो आइपुग्यो। टेम्पोभरि मान्छे। सिट भरिएर कोही झुन्डिरहेका थिए, एकजना बृद्ध भित्र कुप्रिएर उभिएका थिए। टेम्पो रोकिइरह्यो । चालक अझै एकदुई जनालाई भित्र कोच्न सकिन्छ कि भनेर 'मिलेर बस्नुस्, मिलेर बस्नुस्' भन्दै कराउन थाल्यो ।

मैले पस्ने आँट गरिनँ । आँटै गरे पनि के पस्न सकिँदो हो ! सोचेँ- होस्, सुन्धारा जाने टेम्पो चढ्छु, पुतलीसडकमा झरेर पैदल जमल जान्छु ।

म सुन्धारारुटको १० सिटे टेम्पो चढेँ । मसँगै स्कुले बच्चा डोर्‍याउँदै अधबैंसे मानिस चढे । रित्तो-रित्तो टेम्पो घुइँकियो । अन्नपूर्ण टेम्पो तौल बढी भएको मानिसझैं अल्छीलाग्दो पाराले पछिपछि आइरह्यो ।

भीमसेनगोला चोक पुगेपछि, अन्नपूर्ण रोकियो । त्यसबाट केही मान्छे झरेर म चढेको टेम्पो उक्ले । टेम्पो हिँडयो ।

म एक सुरमा ड्राइभरको काँधमाथिबाट अगाडि हेरिरहेको थिएँ । अचानक पछाडिबाट ठूलो आवाज आयो, 'धड्याम्म्म ।'

लौ जा, बम पड्कियो कि के हो ?

मैले अत्तालिएर पछाडि हेरेँ । बिचसडकमा अन्नपूर्ण टेम्पो उत्तानो परेको थियो । धुलोको ठूलो भुमरी आकाश उक्लिरहेको थियो । सडकका मान्छेहरू टेम्पोतिर कुदिरहेका थिए । मेरो छेउमै बसेकी एक महिला डरले चिच्चाइन् ।

'पांङ्ग्रा खुस्किएछ,' मेरो छेउमा बसेका एकजनाले भने ।

जाम सुरु भो । ट्राफिक प्रहरी सिटी बजाउन थाल्यो । म सोच्नँ थालेँ- टन्नै मान्छे घाइते भए होलान् । अटेसमटेस भिडमा कुप्रिएर उभिएका बृद्धको हालत के भयो होला ? मै चढेको भए, मेरो हाल के हुन्थ्यो, होला ? ज्यान थररर काँप्यो ।

ट्वाल्ल परिरहेका अधबैंशेले मुख खोले, 'म झन्डै त्यै टेम्पोमा पसेको । ड्राइभरले मेरो बच्चा देखेर हुँदैन भन्यो । बाँचे।'

र, उनी स्कुल डे्रसको छोरातिर हेर्दै खिस्स हाँसे ।

मेरो छेउकी महिलाले भनिन्, 'म त त्यै टेम्पो चढेर आकी थेँ, कोटेश्वरबाट । उकुसमुकुस भएर निस्केँ । बाँचे ।'

'अचेल, अन्नपूर्ण टेम्पोलाई दसा ला'छ,' भन्दै चालकले टेम्पो कुदायो, 'अस्ति भर्खरै एउटा ह्वार्रह्वार्ती जल्यो ।'

एउटा ठूलो दसा कटेझैँ मसँगै बसेका यात्रुहरूको अनुहार उज्यालो भयो । एकछिन मौनता छायो ।

'काठमान्डुको बाटो नै यस्तो छ । खाल्टाखुल्टी । गाडीका पाङ्ग्रा खुस्किनै हाल्छन्,' एकजनाले प्याच्च भने ।

'सारा ठेकेदार चोर छन्,' अर्काले थपे, 'एकपल्ट पानी पर्‍यो भने सडकभरि खाल्टाखुल्टी भइहाल्छन् । त्यस्ता ठेकेदारलाई त टुँडिखेलमा डोजरले पेल्नुपर्छ ।'

'अब यो मुलुकमा न्याय कस्ले गर्ने?' अर्काले भने, 'नेताहरू लम्पट भइहाले ।'

'देश त खत्तमै भो ।'

...

'देश त खत्तमै भो,' यी वाक्य मैले लाखौंपल्ट सुनेको छु । रेस्टुराँमा । जमघटमा । अफिसमा । जताततै, सबैभन्दा बढी त टेम्पोमै सुनेको छु । सबैभन्दा देशको चिन्ता गर्ने मानिसहरू टेम्पोमै भेट्छु । टेम्पो यात्रा मलाई त्यही भएर पनि रमाइलो लाग्छ । ठूल्ठूला बसमा त सासै फेर्न गाह्रो हुन्छ । ट्याक्सी त छोयो कि कम्तीमा पचास रुपियाँ लाग्छ । बाइक चलाउने आँट आउँदैन । हिँड्न जहिँतहिँ पेटी भेटिँदैन । त्यही भएर मलाई टेम्पो सजिलो र सहज लाग्छ ।

मैले काठमान्डुमा टेम्पो चढ्न थालेको १७ वर्ष भैसकेछ । १७ वर्षमा मैले 'ब्रान्ड न्यु' टेम्पो चढ्न पाएको छैन । थोत्रो बडी, फोहर, इनामेल उप्किएका, फिलिमका खुइलिएका स्टिकर, बिझाइरहने सिट- याद गर्‍यो भने प्रायः टेम्पोको हालत उस्तै हो । र, प्रायः टेम्पोका ढोका दुईपल्ट 'ढ्याम्म' नपारेसम्म बन्द हँुदैनन् । कुनैकुनै टेम्पोमा रेडियो पनि जडिएका हुन्छन्, ती हुरी चलेझैँ सुसाइरहन्छन् ।

यो १७ वर्षमा मैले चढेको टेम्पोको ड्राइभर पुरुषभन्दा बढी महिला छन् ।

टेम्पो चढ्न सुरु गर्दा यात्रुले मलाई भन्थे, 'भाइ अलि पर सर्नुस्त ।' बिचमा 'दाई उता सर्नुस्त' भन्थे । पछिपछि त 'अंकल उता सर्नुस्त' भन्न थालेका थिए । छोटो दुरीका टेम्पो चढ्दाचढ्दै मैले उमेरको राम्रै दुरी पार गरेछु । काठमान्डुका अधिकांश टेम्पो यात्रीले पनि उमेरको, सपनाको, पीडाको लामो दुरी पार गरेका होलान् । मुलुकले पनि समयको लामै कालखण्ड पार गर्‍यो । समयले टेम्पोमा हुने कुराकानीको बिषयबस्तु र लक्षणा पनि फेरिदिएछ ।

काठमान्डु यौनकुन्ठाले भरिएको शहर हो । सार्वजनिक यातायातमा त्यसका पराकाष्ठा देखिन्थे। टेम्पोमै सँगै बसेकी महिलाका स्तनतिर कुइना सोझ्याउने 'भलाद्मी'हरू हुन्थे । महिलाहरू चुपचाप सहन्थे। अब त महिलाहरू त्यस्तो सहँदैनन् । त्यहीँ चड्कन लगाइदिन सक्छन् । एकपल्ट मेरै अगाडि पान चपाउदै टाँसिन खोज्ने पुरुषको गालामा चड्कन लगाइदिएकी थिइन् । सुन्धारासम्मको पैसा तिरेका पुरुष पुतलीसडकमै ओर्लेका थिए । यसरी फेरिँदै गएको समाज टेम्पोमै देख्न पाइन्छ । पैलापैला दशजनाको सिटमा आरामले दश जना अट्थे । अचेल, एकदुई जना सिटको डिलमा टुसुक्क नबसी अट्नै गाह्रो हुन्छ । १७ वर्षमा काठमान्डुमा मोटोपन ह्वात्तै बढेछ । मोटोपनले थलिएकालाई अन्य यात्रुले आफ्नो छेउमा राख्न चाहँदैनन् । टेम्पो-चालकलाई मोटा मान्छेहरू सत्रु नै लाग्दा हुन् ।

मानिसहरू बिस्तारै सुविधाभागी हुँदै गएका छन् । टेम्पो चढ्ने प्रायः दुई कदम पनि हिँड्न चाहँदैनन् । उनीहरूले भनेकै ठाउँमा टेम्पो रोकिदिनुपर्छ । काठमान्डुको जाम हटाउन ट्राफिक नियम कडा भएपछि त्यसको मार सोझै टेम्पो चालकमा परेको छ । यात्रुले भनेको ठाउँमा टेम्पो रोक्दा नियम मिचिने, नरोके यात्रुले टेम्पोमा मुड्की हानिरहने ।

'एकछिन हिँडे के तपैंको खुट्टा भाँचिन्छ?' एकपल्ट टेम्पोचालक राँक्किएका थिए ।

'चढाउन चैं जहाँ पनि रोक्ने, झार्न नरोक्ने?' यात्रु पनि राँक्किए ।

'तपैंको बुद्धि छैन ? ' चालक झन् बम्किए, 'चढ्न त स्वात्त चढ्नुहुन्छ । उत्रन त टेम्पो रोक्नुपर्‍यो । पैसा साट्नु पर्‍यो । कति टाइम लाग्छ, हिसाब गर्नुस् ।'

टेम्पोमा चालक र यात्रुको झगडा यही कुरामा परिरहन्छ । पैला-पैला टेम्पोभाडा तिर्न ५ सयको नोट निकाल्दा चालकसँग भिड्न तयारै हुनुपर्थ्यो । अचेल ठूलो नोट दिएका कारण झगडा परेको मैले देखेको छैन । हजारको नोट दिए पनि चालकले खुरुक्क साटिदिन्छन् । चालक सुध्रेका होइनन्, नोटको भाउ घटेको हो ।

हेर्दा फुच्चे बाख्राझैँ कुदिरहेको टेम्पो रहस्यमयी समाजको राजदूतजस्तो पनि लाग्छ । अनेकथरी यात्रु, अनेकथरी कुराकानी । अनेकथरी आक्रोश, अनेकथरी पीडा । अनेकथरी परफ्युम, अनेकथरी गन्ध- म टेम्पोमै भेट्छु। र, भेट्छु अनेकथरी कथाहरू।


एकदिन । म राति ८ बजे, सुन्धाराबाट सिनामंगलको टेम्पो चढेँ। मसँगैै रक्सीले मातेका एक बृद्ध पनि चढे । उनले सिटमा बस्ने बित्तिकै टेम्पोचालक दिदीलाई पैसा दिँदै भने, 'म मैतिदेवी झर्ने ।'

उनी टेम्पोको छेउको सिटमा बसेकाथे। बेलाबेला हामफालुँलाजस्तो गर्थे । कमलपोखरी आइपुगेपछि, उनले आत्तिँदै सोधे, 'म कहाँ झर्ने हो ?'

'मैतिदेवी,' मैले सम्झाइदिएँ ।

उनले खिस्स हाँस्दै भने, 'भाइ, जिन्दगीमा कसैको जमानी नबस्नू । म ६ वटा जमानी बसेँ । छ वटैमा धोका खाएँ ।'

उनी बर्बराइरहे ।

मैतिदेवी पुगेपछि मैले उनलाई 'तपैं झर्ने यही हो' भनेर सम्झाइदिएँ । उनी लर्खराउँदै झरे र सोधे, 'भाइ, मेरो घर कतापट्टि छ ?'

...

मलाई कहिलेकाही यात्रा गरिरहँदा लाग्छ- म टेम्पोमा नभएर सदनमा छु । जहाँ अनेक बुँदामा छलफल भइरहेका छन् । सबैका आफ्ना धारणा छन् । आआफ्ना नियत । लाग्छ- हरेक टेम्पो यात्री सभासदभन्दा बढी मुलुकको चिन्ता गर्छन् । देश बनाउने योजनाको फाइल तिनले झोलामै बोकेर हिँडेका छन् । टेम्पो यात्री पहिलाजस्तो बूढाबूढीका कुराकानीमा ध्यान दिँदैनन् । उनीहरु केवल देश, भष्ट्राचार, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धजस्ता बिषयमा मात्र ध्यान दिन्छन् । चुस्स आफ्ना धारणा राखिहाल्छन् ।

एकपल्ट साँझपख म टेम्पो चढेँ। कमलपोखरी पुग्नु थियो । चालक बृद्ध थिए । सायद ५५ बर्ष । 'चाँडै घर आऊ' भनेर उनलाई तारान्तर फोन आइरहेको थियो । उनी झर्किरहेका थिए । उनी रिसले फन्किँदै टेम्पो कुदाइरहेका थिए । उनले रत्नपार्कतिर टेम्पो हुले । जानु पर्ने त जमल हो । यात्रुहरू मुखमुख गर्न थाले । टेम्पो गलत रुटमा पसिसकेको थियो ।

त्यहीबेला बृद्धचालकले पछाडि मुन्टो बटारेर आत्तिँदै यात्रुहरूलाई सोधे, 'म कहाँ आएँ ?'

मैले देश सम्झेँ ।


-बुद्धि सागर

-प्रस्तुति : महेन्द्र ओझा








सम्बन्धित शिर्षक समाचारहरु
  • ‘लोकतन्त्र नै संसारमा सबैभन्दा अलोकतान्त्रिक छ’

    हेटौंडा अनलाईन संवाददाता राजनीतिक संवादमा राजेश हमाल भन्छन्ः अमेरिका अनुहारमा पाउडर दलेर हिंडिरहेछ
    अन्तरवार्ता
    1549     हेटौंडा अनलाईन संवाददाता
  • अपहरित बालकको सकुशल उद्धार

    श्रावन १६ सोमबार, काठमाडौँ । अपहरणमा परेका पकनाजोलस्थित सरस्वती माविमा युकेजीमा अध्ययनरत पाँच वर्षीय बालक विशाल चौधरीलाई प्रहरीले सोमबारसकुशल उद्धार गरेको छ ।
    अपराध समाचार
    1508     हेटौंडा अनलाइन
  • माओबादी केन्द्रले मकवानपुरमा किन हार व्यहोर्नु पर्यो

    इश्वर न्यौपाने स्थानीय चुनाव २०७४ मा माओवादी केन्द्र मकवानपुरले अपेक्षाकृत नतिजा ल्याउन नसकेको कारण चुनाबी परिणाममा सन्तोष व्यक्त गर्न सकेको छैन। मकवानपुर जिल्लामा माओवादी केन्द्रले नराम्रोसँग हार व्यहोरेको छ ।
    विचार/अन्तरवार्ता
    1463     हेटौडा अनलाईन
  • नयाँ शक्तिको लाइन गोरु र बाघलाई सँगै जोत्ने खालको छ

    अनलाईन संवाददाता नेकपा (माओवादी केन्द्र)का नेता राम कार्की ‘पार्थ’ पाठकहरुका लागि नयाँ नाम होइन ।
    अन्तरवार्ता
    1405     हेटौंडा अनलाईन संवाददाता
5995037 times visited.

सम्पर्क


,

संस्था दर्ता
कम्पनी दर्ता नं. : १६८१५२/०७३/०७४
प्यान दर्ता नं. : ६०५९५४०७८
प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. : २३१५/०७४/०७५
हाम्रो समुह

नानीमैया बिष्ट

सम्पादक, +९७७-९८५५०१८११८

शुभलक्ष्मी विश्वकर्मा

सह-सम्पादक, +९७७-९८५५०८५१२३

कौशल पाण्डे

सल्लाहकार, +९७७-९८४५०२५८२५

पविना लामा

बजार प्रतिनिधि , +९७७- ९८४५५६१३८०३
more...
सोसल मिडिया
Facebook
Twitter
Youtube
संचालन तथा प्रायोजनको हक सर्बाधिकार © ईहेटौंडा अनलाइन, हेटौंडा २०७४ मा सुरक्षित रहनेछ ।
Powered by: ExNet  
Top